Żylaki - czym są? W jaki sposób powstają i jak je leczyć?

    Żylaki to skręcone, powiększone żyły. Wprawdzie żylakiem może stać się każda żyła powierzchowna, ale najczęściej dotyczy to żył w nogach. Dzieje się tak dlatego, że stanie i chodzenie zwiększa ciśnienie w żyłach dolnej części ciała.

    Dla wielu osób żylaki i pajączki (czyli powszechna, łagodna odmiana żylaków), są problemem natury kosmetycznej. Dla innych osób żylaki wiążą się z odczuwalnym dyskomfortem, a nawet bólem. Niejednokrotnie żylaki mogą prowadzić do poważniejszych powikłań takich jak: zakrzepowe zapalenie żylaków, krwawienia, przewlekłe zapalenie skóry, owrzodzenia żylne goleni, zator płucny (zator tętnicy płucnej)1.

    Leczenie żylaków zazwyczaj obejmuje rożnego rodzaju zabiegi wskazane przez lekarza w celu zamknięcia lub usunięcia żył.

    Objawy żylaków

    • Ciemnofioletowe/ niebieskie żyły;
    • Skręcone i wybrzuszone żyły; 

    Do bolesnych objawów żylaków zalicza się:

    • Bolące lub ciężkie nogi
    • Pieczenie, pulsowanie, skurcze mięśni i obrzęk podudzi
    • Nasilony ból po długim siedzeniu lub staniu
    • Swędzenie wokół jednej lub więcej żył
    • Przebarwienia skóry wokół żylaków

    Pajączki, które są łagodną odmiana żylaków, znajdują się bliżej powierzchni skóry i są zdecydowanie mniejsze od żylaków. Zazwyczaj przybierają czerwony lub niebieski kolor, a wyglądem przypominają pajęczą sieć (stąd ich nazwa). Pojawiają się one przede wszystkim na nogach, jednak można je również znaleźć na twarzy.

    Przyczyny powstawania żylaków

    Krew żylna płynie z dołu do góry i z góry na dół. Ma ona dużo cięższe zadanie niż krew tętnicza, ponieważ porusza się nie zgodnie z grawitacją. Jest to możliwe dzięki pracy mięśni nóg, które działają niczym pompa i tłoczą krew w górę do serca. Ten ruch jest ściśle uzależniony od pozycji, w której znajduje się człowiek. Jeśli nogi przez dłuższy są w jednej pozycji, bez ruchu, krew zalega w żyłach kończyn dolnych, a co za tym idzie - rozciąga naczynia, w których się znajduje, aby móc się ,,pomieścić”. Aby krew nie zalegała w zbyt dużych ilościach na obwodzie, duże żyły w nogach mają również specjalne zastawki, które pozwalają płynąć krwi do serca (zastawki otwierają się), oraz zapobiegają cofaniu się krwi z góry na dół (zastawki są zamknięte).

    Jeżeli krew ciągle zalega, a mięśnie nóg nie pracują prawidłowo, w nogach pojawiają się zakrzepy, które niszczą kruche zastawki. Wówczas coraz większa ilość krwi kumuluje się w nogach ,,na dole”, a tym samym  w żyłach nóg wzrasta ciśnienie krwi. Tak właśnie tworzą się żylaki.2

    Czynniki ryzyka

    Rozwojowi żylaków sprzyjają:

    • Wiek. Ryzyko powstania żylaków wzrasta wraz z wiekiem. Starzenie się powoduje zużycie zastawek w żyłach. Powoduje to, że zastawki pracują źle umożliwiając przepływ krwi z powrotem do żył, gdzie finalnie gromadzi się krew, zamiast przepływać do serca.
    • Płeć. Żylaki i pajączki o wiele częściej występują u kobiet niż u mężczyzn. Dzieje się tak, ponieważ hormony żeńskie mają tendencję do rozluźniania ścian żył. Warto zauważyć, że leczenie hormonalne w formie chociażby pigułek antykoncepcyjnych, może zwiększać ryzyko wystąpienia żylaków.
    • Ciąża.  Zmiany, zachodzące w gospodarce hormonalnej w trakcie ciąży, wpływają na wzrost ryzyka tworzenia się żylaków nóg. U kobiet głównymi hormonami są estrogeny i progesteron, które sprzyjają zatrzymywaniu się wody w organizmie. W taki sposób powstają obrzęki i zwiększa się masa ciała. Progesteron, który w trakcie ciąży ma większe stężenie, wpływa na przebudowę mięśni gładkich w naczyniach powodując przerost ścian naczyń i zmniejszenie ich sprężystości. Dodatkowo estrogeny zwiększają krzepliwość krwi, co może doprowadzić do powstawania zakrzepów w naczyniach żylnych, i tym samym powoduje poszerzenie się naczynia.
    • Historia rodzinna. Jeśli inni członkowie rodziny mieli żylaki, istnieje większe prawdopodobieństwo, że pojawią się one ponownie w kolejnych pokoleniach.
    • Otyłość. Nadwaga wywiera dodatkowy nacisk na żyły.
    • Pozycja stojąca lub siedząca przez długi czas. 

    Powikłania

    Powikłania żylaków, na szczęście występują rzadko. Obejmują one:

    • Bolesne wrzody mogą tworzyć się na skórze w pobliżu żylaków, szczególnie w okolicy kostek.
    • Utrzymujący się ból nóg lub obrzęk wymaga opieki medycznej, ponieważ może wskazywać na zakrzep - zakrzepowe zapalenie żył.
    • Wywoływane pękaniem żył umiejscowionych blisko skóry.

    Zapobieganie

    Nie ma jednego, skutecznego sposobu, aby całkowicie zapobiec żylakom. Udowodniono, że poprawa krążenia i napięcia mięśniowego może znacznie zmniejszyć ryzyko rozwoju żylaków. 

    Aby zmniejszyć dyskomfort spowodowany żylakami można zastosować kilka domowych sposobów takich jak:

    • Ćwiczenia (na przykład: marsz w miejscu z wysoko unoszonymi nogami; chodzenie na palcach; krążenie stopami; rowerek; nożyce; naprzemienne zginanie i prostowanie nóg)3
    • Kontrola wagi
    • Dieta o wysokiej zawartości błonnika i niskiej zawartości soli
    • Unikanie wysokich obcasów i ciasnych pończoch
    • Regularna zmiana pozycji siedzącej lub stojącej

    Diagnoza

    Aby zdiagnozować żylaki, lekarz powinien przeprowadzić badanie fizykalne, czyli sprawdzenie ,,formy’’ i wyglądu nóg, szczególnie w pozycji stojącej.

    Może zostać również przeprowadzony test ultrasonograficzny, aby sprawdzić, czy zastawki w żyłach działają normalnie lub czy są jakieś oznaki zakrzepu krwi. 

    Leczenie

    Leczenie żylaków zwykle nie oznacza pobytu w szpitalu ani bardzo długiego, powrotu do zdrowia. Dzięki mniej inwazyjnym zabiegom żylaki można leczyć w warunkach ambulatoryjnych.

    Dbanie o siebie

    Ćwiczenia, utrata masy ciała, podnoszenie nóg i unikanie długich okresów stania lub siedzenia - może złagodzić ból i zapobiec pojawianiu się żylaków.

    Pończochy uciskowe

    Zazwyczaj leczenie żylaków i przeciwdziałanie powstania kolejnych rozpoczyna się od noszenia pończoch uciskowych. Pomaga to żyłom i mięśniom nóg w bardziej wydajnym przepływie krwi.

    Dodatkowe leczenie cięższych żylaków

    Lekarz może zalecić jedno z następujących zabiegów leczenia żylaków:

    • Skleroterapia. W ramach tej procedury lekarz ostrzykuje małe i średnie żylaki roztworem lub pianą, która bliznuje i zamyka te żyły. Niejednokrotnie zabieg ten należy powtórzyć. Po kilku tygodniach leczone żylaki powinny zanikać. Skleroterapia nie wymaga znieczulenia i może być wykonana w gabinecie lekarskim.
    • Skleroterapia piankowa (czyli ostrzyknięcie żyły roztworem piany).
    • Leczenie laserowe. To nowa technologia w zabiegach laserowych do zamykania mniejszych żylaków i pajączków. Leczenie laserowe polega na wysyłaniu silnych błysków światła do żyły, co powoduje, że żyła powoli blaknie i znika. W tym zabiegu nie stosuje się nacięć ani igieł.
    • Procedury wspomagane cewnikiem z wykorzystaniem częstotliwości radiowej lub energii lasera. W tym zabiegu lekarz wprowadza cienką rurkę (cewnik) do powiększonej żyły i ogrzewa końcówkę cewnika za pomocą energii o częstotliwości radiowej lub laserowej. Gdy cewnik jest wyciągany, ciepło niszczy żyłę, powodując jej zapadnięcie się i zamknięcie. Ta procedura jest preferowaną metodą leczenia, większych żylaków.
    • Endoskopowa operacja żył. Wprowadza się tę metodę w zaawansowanych przypadkach. Chirurg używa cienkiej kamery wideo umieszczonej w nodze do wizualizacji i zamykania żylaków, a następnie usuwa żyły poprzez małe nacięcia. Ta procedura jest wykonywana ambulatoryjnie.

    Żylaki rozwijające się w czasie ciąży zwykle poprawiają się, a nawet znikają bez leczenia w ciągu 3 do 12 miesięcy po porodzie.